Login



Of registreer

Ethiek en de sleepwet

Door Tim Leerssen en Meindert Kempe




Onderwerp

De kwestie van de “sleepwet” is in essentie een strijd tussen zogenaamde beveiliging aan de ene kant en aan de andere kant zogenaamde privacy. Officieel wordt de nieuwe wet “De vernieuwde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten”(WiV) genoemd. In de volksmond wordt het echter de “sleepwet” genoemd vanwege het principe dat de nieuwe wet de overheid toestaat een zogenaamd “sleepnet” te gebruiken .Dit betekent dat de overheid massaal online communicatie mag afluisteren, zo mag een hele “wijk” worden afgeluisterd wanneer er één persoon verdacht wordt in deze “wijk”. Er zijn naast dit sleepnet nog drie prominente veranderingen in deze nieuwe wet:



Tegenstanders van de wet vinden dat deze inbraken op privacy onder het mom van veiligheid worden gezet, inspelend op mensen hun meest manipulatieve emotie: angst. Zeker in deze periode met terrorisme en radicalisme klinkt het echter nog niet zo gek om een bepaalde hoeveelheid privacy op te offeren voor veiligheid.



Huidige situatie

Hacken

De overheid mag al sinds 2000 , gerichte doelen hacken. Dit betekent dus dat ze alleen dingen mogen hacken die tot informatie van de verdachte zou kunnen leiden, maar niet totaal andere doelen daarbij betrekken. Wanneer de overheid bijvoorbeeld informatie wil vergaren over een potentieel terrorist en hij/zij recent iets op whatsapp heeft verstuurt, heeft de overheid de capaciteiten en het recht om de desbetreffende server(s) te hacken om deze informatie te vergaren. Er is hier al kritiek op van enkele deskundigen omdat deze server(s) ook informatie over andere personen bevat en dus tot privacyschending van die (toevallige) andere personen op de server(s) kan leiden. Dit wordt gezien als een grijs gebied van de wet.


Kabel interceptie

Momenteel mag de overheid al internetkabels “aftappen” , maar alleen wanneer zij een verdachte in hun vizier hebben. Wanneer de overheid dus aftapt moet het gericht zijn, met gegronde reden en met een doelwit. Dit kan men dus nauwelijks echt een sleepnet noemen maar wel kabel interceptie.


Toezicht

In de huidige situatie mag de overheid (AIVD en MIVD) in principe alles proberen qua hacken, kabel interceptie etc. Pas nader wordt namelijk alles gecontroleerd door de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Wanneer er dan een actie niet rechtmatig is geweest, stuurt deze commissie een tweedelig rapport naar de tweede kamer over deze transgressie. Het eerste deel van dit rapport bevat informatie die de gehele tweede kamer mag inzien. Het tweede deel is echter geheimer aangezien dit alleen wordt gestuurd naar de zogenaamde “commissie stiekem”, deze commissie bestaat alleen uit de fractievoorzitters van de grootste 5 partijen in het parlement.


Data uitwisselen met het buitenland

Aangezien de inlichtingendiensten autonoom werken hebben zij geen last met samenwerkingen, van bijvoorbeeld sancties tegen Rusland die ingevoerd zouden kunnen worden door andere delen van de Nederlandse overheid. Er zit vandaag de dag geen controle op de uitwisseling van informatie met het buitenland, dit is geheel de keuze van de inlichtingendienst.



Toekomstige situatie

De invoering van de wet zal er dus voor zorgen dat de situatie wat informatieverzameling door de overheid en privacy betreft vrij veel zal veranderen, de sleepwet wordt vrijwel zeker aangenomen, maar de burger heeft wel laten horen door middel van het referendum dat niet iedereen het met deze wet eens is, hierdoor zijn er wat aanpassingen gemaakt aan de wet en zal er in de toekomst bij andere wetten misschien meer kritisch worden gekeken naar wat dit voor de privacy voor de burger betekent.

Hacken

Wanneer de sleepwet is ingevoerd zal de overheid niet alleen doelgericht mogen hacken, dus alleen dingen van de verdachte, het hacken van dingen van mensen die bijvoorbeeld met de verdachte gecommuniceerd hebben. Het kan zo zijn dat terwijl de verdachte de beveiliging op orde heeft dat dat niet het geval is voor een van deze andere mensen en dat de overheid deze dus wel kan hacken. Voor het hacken zelf moeten er kwetsbaarheden zijn om in te kunnen breken, vaak houden veiligheidsdiensten deze kwetsbaarheden geheim om ze later te kunnen gebruiken in plaats van de fabrikant of ontwikkelaar dit te vertellen.


Kabel interceptie

Dit deel van de sleepwet is waar het zijn naam aan dankt, wanneer deze is ingevoerd mag de overheid straks niet alleen gericht een verdachte aftappen maar ook ongericht aftappen wanneer er geen verdachte in zicht is, als een soort sleepnet. Dit wordt dan gedaan door de tap op grote internetknooppunten te zetten en al het verkeer te onderscheppen. De overheid mag dan alleen naar metadata(bijvoorbeeld wie verzend het, van waar en wanneer) kijken totdat het door een filter is gekomen. Metadata kan echter al behoorlijk veel informatie weg geven.


Toezicht

Er komt met de sleepwet een nieuwe commissie (toetsingscommissie inzet bevoegdheden) deze zal behalve de minister ook toestemming moeten geven. Ook zal voor het aftappen van advocaten en journalisten rechterlijke toestemming nodig zijn.


Data uitwisselen met het buitenland

Met de nieuwe wet zal de beslissing om wel of niet informatie te delen met het buitenland gemaakt worden door de inlichtingendiensten in samenwerking met de minister, voor de beslissing zal gekeken worden naar verschillende factoren, zoals de democratie, mensenrechtensituatie en de omgang met de gegevens in het betreffende land.



Van nu naar straks

De invoering van de wet zal er dus voor zorgen dat de situatie wat informatieverzameling door de overheid en privacy betreft vrij veel zal veranderen, de sleepwet wordt vrijwel zeker aangenomen, maar de burger heeft wel laten horen door middel van het referendum dat niet iedereen het met deze wet eens is, hierdoor zijn er wat aanpassingen gemaakt aan de wet

Het probleem

Het morele probleem

Het doel van een wet zoals de WiV is om de overheid meer toegang tot informatie te geven, door deze van burgers te verzamelen, zodat deze criminaliteit beter kan bestrijden. Het probleem is echter dat dit de privacy van de burger limiteert. Ook is er weinig toezicht op het verzamelen van deze informatie. Voor veruit de meeste bevoegdheden die deze wet geeft is er geen rechterlijke goedkeuring nodig, er is in deze gevallen alleen toestemming van de betrokken minister nodig. Deze minister moet dan gecontroleerd worden door de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden, de leden van deze commissie worden echter aangesteld op aanbeveling van de minister. Alleen wanneer men advocaten of journalisten wil aftappen is rechterlijke toestemming nodig. Sommige mensen vinden dit geen probleem, zij zeggen dat ze niets te verbergen hebben voor de overheid en deze te vertrouwen. Deze regering zal echter niet voor altijd aan de macht blijven, het is dan de vraag of de opvolger van de verantwoordelijke minister ook te vertrouwen is.

De vraag is dan uiteindelijk is het het waard om privacy op te geven in ruil voor veiligheid.


Betrokken en belangen

Er zijn drie primaire betrokken partijen in deze kwestie, met alle drie hun eigen opmaak van belangen:
Overheid. De overheid bestaat uit de coalitiepartijen en de oppositiepartijen, de oppositiepartijen willen over het algemeen dat de burgers deze verandering gaan zien als slecht aangezien zij belangen hebben bij de val van de coalitiepartijen, namelijk dat zij zelf eerder in aanmerking komen voor bij de regerende partijen te horen. De coalitiepartijen hebben daarentegen over het algemeen baat bij om deze wet bij de burgers populair te maken, zodat zij niet uit hun regerende positie vallen. De oppositiepartijen zullen dus vaker tegen de wet zijn dan de coalitiepartijen. Voor alle twee is echter de populariteit van hun partijen bij de burgers het belangrijkste ideaal. Dit kunnen zij doen door de veiligheid voordelen van de wet te propageren of juist de privacy nadelen van deze wet te propageren.
Burgers. De burgers zijn in deze kwestie de allerbelangrijkste betrokken partij, zij mogen voor zichzelf kiezen of hun privacy het waard is om in te geven voor meer veiligheid. Uiteindelijk zullen echter de burgers niet directe inspraak hebben op of deze wet wordt doorgevoerd, zoals gezien werd in het niet-bindende referendum over de WiV. In dit referendum stemden 49,4% tegen de invoering van de wet, 46.5 stemden vóór. De meeste mensen die stemden in Nederland bleken dus eerder te gaan voor de privacy nadelen dan de veiligheid voordelen. Hierdoor komt er ook nog het bezwaar kijken van dat het invoeren van deze wet ondemocratisch is.
Inlichtingendiensten. De inlichtingendiensten hebben vooral baat bij dat deze wet wordt ingevoerd aangezien zij degene zijn die dit überhaupt hebben aangevraagd. Zij zouden hierdoor beter hun werk moeten kunnen doen,dit zijnde het beveiligen van Nederland van buitenaf en binnenuit.


Mogelijkheden

De manier waarop deze wet gaat worden ingevoerd (of juist niet) is van het grootste belang aangezien dit de manier waarop de burgers het zien gaat beïnvloeden. De overheid kan erg lax gaan doen tegenover het referendum en dingen stellen zoals dat het maar een marginale winst was voor de tegenpartij en dat te weinig mensen misschien geïnformeerd waren en/of kwamen opdagen. Daarentegen kan de overheid ook de mensen die er sceptisch over zijn proberen over te halen en niet deze mensen demoniseren. Dit kunnen zij doen door bijvoorbeeld te stellen dat met deze wet er ook een nieuw privacy voordeel komt, namelijk dat de inlichtingendienst eerst toestemming moet vragen en na goedkeuring pas mag ingrijpen, in plaats van hoe het voorheen was; pas gecontroleerd worden nader. De overheid kan ook de wet inhoudelijk veranderen als compromis, bijvoorbeeld dingen zoals het sleepnet (wat men het engst blijkt te vinden) op een of andere manier te minimaliseren tot kleinere groepen. Dit kan zorgen tot grotere populariteit binnen de Nederlandse bevolking.


Normen en waarden

Er zijn verschillende waarden die hier botsen, voornamelijk privacy en veiligheid aan de ene kant kan een wet zoals de sleepwet mensen veiliger maken en aan de andere kant limiteert het de privacy van de burgers. Hoe meer toegang de overheid heeft tot informatie van de burger, hoe meer de privacy in gevaar komt. Echter is het niet altijd waar dat hoe meer informatie de overheid heeft, hoe veiliger we zijn. Het gebeurt al regelmatig in andere landen dat bijvoorbeeld iemand die een aanslag pleegt al daarvoor bekend was bij de inlichtingendiensten, maar alsnog zijn gang kon gaan omdat de overheid simpelweg niet naar alle informatie die ze krijgt van het ongericht aftappen kan kijken. Ook is het de vraag of zelfs als meer informatie wel meer veiligheid betekende het een goed idee is om privacy op te offeren. Het is niet voor niets zo dat het recht op privacy en het briefgeheim deel zijn van de Nederlands grondwet. Welke waarde is belangrijker veiligheid of privacy.



Conclusie

Er is in dit project vooral gewerkt vanuit het principe van neutraal zijn, er is geprobeerd om de belangen van alle betrokkenen in kaart te brengen, uiteindelijk is er niet meteen een duidelijke winnaar in privacy of veiligheid en zal het vooral afhangen van ieders overtuigingen. Dit is een zeer belangrijk onderwerp en het is dus belangrijk dat men hier goed over nadenkt en alle voor en nadelen goed afweegt.

Bronnen




Download

Word document
PDF document